دغدغه ما فرهنگ است

دکتر فاطمه فراهانی

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی و معاون پژوهش و فناوری واحد علوم و تحقیقات تهران

جایگاه فرهنگ در اندیشه حضرت امام (ره) در گفت و گو با دکتر فاطمه فراهانی!

 

از نظر شما مقوله فرهنگ در اندیشه امام، دارای چه جایگاهی بود؟

اندیشه تابناک حضرت امام خمینی اقیانوسی است که ارزشهای متعالی و انسان ساز در آن موج می زند، در این منظومه ارزشها، فرهنگ ترکیبی است که به شکلی برجسته مورد توجه قرار گرفته و نقشی کانونی دارد. بسته ای که با طرح ارزشهای الهی و انسان ساز افق اندیشه حضرت امام را با رویکردی عدالتخواه و تکامل گرا به تصویر می کشد.

چنانکه در کلام صریح ایشان نیز فرهنگ مبدأ همه خوشبختیها و بدبختیهای یک ملت و اساس پیشرفت هر کشور قلمداد می شود.

آیا می توان مدیریت و رهبری امام را یک نوع رهبری و مدیریت فرهنگی دانست یا بیشتر مدیریت سیاسی بود؟

در یکی از تعریفهای مدیریت فرهنگی به مدیریت ارزشها، افکار و رفتار اشاره می شود. چنانچه رهبری معظم حضرت امام(ره) را در سطوح مختلف و در بین آحاد مختلف اجتماع بررسی نماییم، دقیقاً مشاهده می کنیم که ایشان با هدف گرفتن افکار و تقویت باورها و اعتقادات از طریق بازنمایی ارزشهای ناب اسلامی بیشترین تلاش را نمودند تا با ایجاد تمایلات و گرایشهای مطلوب رفتارها را مطابق با سیره معصومین علیه السلام و الگوهای کامل انسانیت تغییر دهند. این همان چیزی است که از آن به مدیریت فرهنگی و بلکه رهبری فرهنگی یاد می شود.

رهبری حضرت امام (قدس سره) به معنای اتم و اکمل رهبری بر افکار و دلها بود و به همین دلیل هم پس از بیست و سه سال همچنان مانا و پایدار است. در حالیکه اگر این رهبری مبتنی بر مؤلفه های مدیریت سیاسی یعنی رقابت، برتری جوییهای مادی با احتساب برد و باخت و بده ـ بستانهای سیاسی منطبق با مصلحت اندیشی محافظه کارانه و نهایتاً امتیازخواهی
منفعت طلبانه بود، تاریخی برای مصرف می یافت و پذیرش آن و بلکه استمرار آن شامل مقتضیات زمان و مکان می گردید، حال آنکه اندیشه های تابناک و سیره عملی آن حضرت در قالب دکترین انقلاب اسلامی، امروز مرزها را در نور دیده و گستره ای به بزرگی تاریخ حماسه و مقاومت بشر عصر حاضر فارغ از رنگ و نژاد و مذهب و خون یافته است.

به نظر شما انقلاب فرهنگی که مد نظر ایشان بود تا چه اندازه مطرح و اجرا شد و چه موانعی بر سر راه داشته و دارد؟

از منظر حضرت امام خمینی (ره) هدف اصلی جمهوری اسلامی احیای معنوی انسان است که در پرتو آن با تحول فرهنگ و ایجاد فرهنگ سالم و مستقل می توان در سایر جهات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به استقلال و پیشرفت دست یافت. ایشان در موارد متعددی بیان نمودند که فرهنگ ما را در رژیم منحوس پهلوی بر فرهنگ استعماری به گونه ای طراحی کردند که در آن انسان مؤثر و مترقی رشد نکند.

در نگاه حضرت امام اصلاح فرهنگ، اساسی ترین راه نجات ملتهاست و مبارزه علیه غرب زدگی و خودباختگی و دریک عبارت عدم وابستگی فرهنگی جهت احیای هویت فرهنگی و عمل بر معیار تعالیم اسلامی ضروری است.

اما آنگونه که در ذات فرهنگ و امور فرهنگی متعین است تغییرات در سطح نگرشها، تمایلات و رفتارها به سرعت و سهولت انجام نمی شود ضمن اینکه وجود سیاستهای کلان و استراتژیک در کنار برنامه های میان مدت و کوتاه مدت عملیاتی از ضروریات و اساسی ترین فعالیتها به شمار می رود. لکن به نظر می رسد این مهم به لحاظ نوع نگاه و اهتمام مدیریتی بیش از آنکه در طول سالهای پس از انقلاب از انسجامی هدفمند و برنامه محور برخوردار باشد به دلیل تفاوتهای نگرشی و اولویت بندیهای مختلف عملیاتی در مسیر دستیابی به اهداف تعیین شده و چشم انداز مورد نظر عمدتاً دچار اعوجاع و یا کندی و تندی حرکت بوده است.

نبود مدیریت جامع فرهنگی مبتنی بر مهندسی فرهنگی شاید مهمترین و تأثیرگذارترین مانع در مسیر تحقق انقلاب فرهنگی مورد نظر ایشان است.

اگر ممکن است به چند نمونه مصداقی از روشها و منش های فرهنگی و فرهنگ ساز ایشان اشاره کنید.

سیری هر چند گذرا در مکتب امام خمینی (ره) ره توشه ارزشمند و قابل توجهی از منش های فرهنگی ایشان را در اختیار می گذارد. در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی ایشان به عنوان الگویی از انسان کامل مصادیق برجسته ای به لحاظ باورها، خلقیات و رفتارها یافت می شود که برای هر انسانی و در هر جامعه ای اعم از زن و مرد می تواند معیار رفتار فرهنگی بوده و نمونه ای جهت آموزش و ترویج الگوهای رفتاری منطبق با فرهنگ الهی و اسلامی باشد. خلوص، زهد، ساده زیستی، مهرورزی نسبت به کودکان و اقشار ضعیف و آسیب پذیر جامعه، همدلی، مشارکت و مسئولیت پذیری در خانواده، ارزش مداری و عمل به تکلیف، استقلال طلبی، استکبارستیزی، حق طلبی و ایستادگی در برابر باطل و بالاخره همه ارزشهای ناب آسمانی که پیمودنی بودنشان مشی ایشان را ستودنی می سازد، گوشه ای از تصویر زیبای امام خوبیهاست.

 

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی